توانمند سازي مردم در شناسائي و حل مشكلات جامعه(بخش دوم)

یافته ها:

بسیج مردمی:

اكنون تيم توسعه فرخشهر حدود 4000 عضو فعال در غالب ده كميته كاري فعال (كميته زنان، سالمندان، ورزش و تفريحات سالم، امنيت غذايي، امنيت اجتماعي، عمران شهري –فرهنگي، هنري و
مذهبي، آموزش واطلاع رساني، اشتغال) دارد كه شرح وظايف همه كميته ها توسط خود مردم طراحي و تدوين شده است.

 نیاز سنجی:

            در این مطالعـه مشکــلات به صورت کلــــــی و توسعه نگر مورد بررسی قرار گرفتند و اطلاعات از سه محور (پروفايل جامعه، مصاحبه با گروههاي مختلف مردمي و مشاهده و ثبت) ‌جمع آوري گرديد و در نهایت چهل مشکل در نه گروه طبقه بندی گردید (جدول شماره 1).

 

اولويت بندي نيازها:

با استفاده از ماتريس دو بعدي اولويت هاي گروههاي مختلف مردمي در بیست عنوان بدست آمد (جدول شماره 2). سپس بر مبناي اطلاعات حاصل از ماتريس دوبعدي از دياگرام اولويت ها كه علل مشكلات منطقه، اثرات ناشي از آن مشكلات و راه حل هاي پيشنهادي آن را نشان مي دهد استفاده شد. سپس با كمك جدول تجزيه و تعيين مشكلات امكان بررسي دقيق تر مشكلات فراهم شد و با كمك دياگرام ون گروههاي ذينفع، گروههاي ذينفع اعم از منفعت گيرنده يا محروم شده از منابع را جهت درگيركردن آنها در پروسه توسعه شناسايي شدند و به كمك ماتريس اختلاف و همكاري گروههاي ذينفع، درك صحيحي از اختلافات و همكاري بين گروههاي ذينفع حاصل شد. سپس با كمك داده هاي بدست آمده اقدام به تجزيه و تحليل داده ها، تجزيه و تحليل فرآیند تعيين اولويت ها شد كه در مرحله تجزيه و تحليل داده ها، اطلاعات مربوط به
اولويت ها شامل اثرات و راه حل هاي پيشنهادي، منابع و اقدامات صورت گرفته و فرصت ها بدست آمد. در مرحله تجزيه و تحليل فرآیند تعيين اولويت ها، مشاركت فعال اعضاء تيم توسعه يك اصل اساسي بود. در نهايت 20 مشكل حائز اولويت كه صرفاً سلامت نگر نبوده و طيف وسيعي از مشكلات اجتماعي مردم منطقه را در بر مي گرفتند بدست آمد. اكنون پس از اولويت بندي، گروه مردمي تيم توسعه فرخشهر در حال طراحي پروژه هاي مداخله اي جهت حل مشكلات حائز اولويت می باشد.

جدول شماره 1: مشکلات مردم فرخشهر که با استفاده از روش ارزیابی سریع نیازها در زمستان سال 1383 به
                     روش کیفی Rapid appraisal برآورد گردیده است.

 

مشکلات سالمندان	مشکلات فرهنگی هنری	مشکلات عمرانی	مشکلات ورزش	مشکلات زنان	مشکلات بهداشت	مشکلات جوانان	مشکلات امنیت اجتماعی	مشکلات اشتغال
عدم وجود کانون جهاندیدگان	نبودن سالن مناسب جهت مراسم شادی مهمانسرا، رستوران	گرانی مسکن و عدم انبوه سازی	کمبود سالن های ورزشی	پائین بودن آگاهی زنان در زمینه بهداشت، تغذیه ونحوه رفتار با فرزند	بهداشت روان	مشکلات روحی و روانی	اعتباد و دسترسی ساده به مواد مخدر	عدم وجود فرصتهای شغلی
عدم آگاهی کافی از نیازهای دوران سالمندی	عدم وجود مراکز دانشگاهی	عدم احیای بافت قدیم شهر	عدم دسترسی اکثر مردم به اماکن	عدم وجود اماکن فرهنگی هنری	کافی نبودن آموزش بهداشت و …	بیکاری	افزایش موتورسواران مزاحم	عدم هدایت صحیح سرمایه گذاری
عدم وجود پشتوانه مالی و بیمه های سالمندان	گستردگی مراسم فاتحه خوانی	تردد ماشینهای سنگین در شهر	عدم تکمیل پروژه استخر شنا	عدم وجود اماکن ورزشی و تفریحی	بهداشت محیط و دفع غیر بهداشتی	اعتیاد	کمبود پرسنل نیروی انتظامی	عدم امنیت شغلی
عدم توجه به نیازهای عاطفی سالمندان	-------	ضعف خدمات تاکسی رانی	محدودیت فرهنگی در ارتباط با ورزش و تفریحات سالم بانوان	مشکلات فرهنگی در ارتباط با بانوان	کمبود اطلاعات در زمینه تغذیه	بهداشت بلوغ	عدم روشنایی کافی در معابر	نبود متخصص مجرب برای انجام کارهای اشتغال زا
عدم وجود سالن ورزشی مخصوص سالمندان	-------	عدم رسیدگی به فضای سبز		عدم وجود شغل  پاره وقت بانوان	-------	-----	نامناسب بودن محل کلانتری	عدم فرهنگ صحیح در ارتباط با نگریستن اشتغال زایی

 

بحث:

در این بررسی توانمندسازی مردم فرخشهر در شناسایی و اولویت بندی مشکلات خود مورد ارزیابی قرار گرفته است. مطابق نتایج این تحقیق بسیج مردمی در قالب تیم توسعه فرخشهر شکل گرفته است. متعاقب آن مردم جهت شناسایی و اولویت بندی مشکلات خود، از طریق برگزاری کارگاه توانمند گردیدند. سپس مردم مبادرت بـه نیازسنجی نمودند. نهایتاً نیازهای شناسایی شده با مشارکتفعال گروههای ذینفع اولویت بندی گردیدند.

بسیج مردمی برای تحقیق های مشارکتی در کشورهای مختلف انجام گرفته است. همچنین در مطالعات مختلف نیازسنجی بصورت مشارکتی صورت گرفته است به عنوان مثال در مطالعه ای که در شهر
بوینس آیرس با روش مصاحبه های گروهی که با مشارکت  مردم انجــــام گردیــــد طیــــف وسیعــی از مشکــــلات بدست آمد (5)

جدول شماره 2: لیست اولویت های تیم توسعه فرخشهر در زمستان 83 که با کمک ماتریس دو بعدی اولویت بندی به دست آمده است.

ردیف اولویت	مشکل حائز اولویت
1	گستردگی مراسم فاتحه خوانی
2	عدم هدایت صحیح سرمایه گذاری
3	بیکاری
4	اعتیاد و دسترسی ساده به مواد مخدر
5	عدم امنیت سرمایه گذاری
6	عدم احیای بافت قدیم شهر
7	گرانی مسکن و عدم انبوه سازی
8	ضعف بهداشت محیط – دفع فاضلاب و فضولات حیوانی
9	نبودن سالن مناسب جهت مراسم شادی، مهمانسرا، رستوران و ...
10	عدم وجود کانون جهاندیدگان
11	عدم وجود مراکز دانشگاهی در شهر
12	مشکلات مربوط به بهداشت بلوغ
13	مشکلات مربوط به بهداشت روان
14	عدم رسیدگی به فضای سبز شهر
15	عدم وجود پشتیبانی و عدم وجود بیمه سالمندان
16	عدم توجه به نیازهای عاطفی سالمندان
17	افزایش موتورسواران مزاحم در سطح شهر
18	پائین بودن آگاهی زنان در زمینه تربیت فرزندان، اعتیاد، بهداشت، تغذیه و ...
19	عدم تکمیل پروژه استخر شنای شهر
20	محدودیت فرهنگی در زمینه ورزش بانوان

 

 

 و در مطالعه ای که در شهر سواتو انجام شد محققین مانند ما به این نتیجه رسیدند که محدودیت منابع و لزوم استفاده صحیح از این منابع محدود، سیاستگذاران را ملزم به استفاده از روشهائی می کند که، مسائل مربوط به بخش سلامت را به طور جامع در بر گیرد و این مهم به طریق تحقیق مشارکتی که کلیه ذینفعان در جامعه را در بر گیرد محقق می شود (6). از طرفی در مطالعه ای که در بین ششصد خانوار در ناحیه ادینبرو انگلیس با هدف نیاز سنجی انجام شد نهایتاً به این نتیجه رسیدند که یک تیم در سطوح مختلف ارائه دهنده خدمات سلامتی می تواند به خوبی نیازهای جامعه را استخراج کند به شرط آنکه اصل مهم مشارکت فعال مردم در کلیه مراحل تحقیق را رعایت کرده باشد (7). نتایج این مطالعات با مطالعه ما هماهنگ است به این معنی که در مطالعه ما و مطالعات اشاره شده نقطه مشترک مشارکت فعال مردم در کلیه فرآیندها و تعیین نیازهای توسعه نگر بجای سلامت نگر بوده اسـت ازطرف دیگر در مطالعات دیگر مانند مطالعه ما مشکلات شناسایی شده توسط خود مردم اولویت بندی گردیده اند (8،9).

 

بنابر این با توجه به محدودیت منابع و لزوم استفاده صحیح از این منبع محدود توصیه می گردد از
روش هائی استفاده شود که مسائل مربوط به بخش سلامت را بطور جامع در بر گیرد و این مهم به طریق تحقیق مشارکتی که کلیه ذینفعان در جامعه را در بر گیرد محقق می شود. این بررسی نشان می دهد
اولویت ها بر اساس نیاز مردم، فرهنگ جامعه، وضعیت اقتصادی و اجتماعی مردم، از جامعه ای به جامعه دیگر متفاوت است و در این راه روش های بکار برده شده مختص خود آن جامعه می باشد و توانمندسازی مردم محلی در شناسایی و حل مشکلات خود می تواند در حل مشکلات واقعی آن جامعه بسیار مفید باشد.

 

نتیجه گیری:

نتايج اين تحقيق نشان داد که در هر جامعه نيازهای مردم با توجه به شرايط فرهنگی و اجتماعی، اقتصادی آن جامعه متفاوت می باشد و لذا توصيه می گردد جهت ارتقاء سلامت، نياز مردم و اولويت بندی آنها با مشارکت خود مردم تدوين گردد.

 

تشکر و قدردانی:

این مطالعه با مشارکت فعال اعضای تیم توسعه فرخشهر انجام شد که بدینوسیله از زحمات تمامی عزیزان تشکر و قدردانی می گردد. هزینه این مطالعه با مشارکت شورای اسلامی شهر فرخشهر، معاونت تحقیقات و فنـآوری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد تأمین گردیده است.

منابع:

1.                   Haney SR, Gonzalez Block MA, Buxton MJ, Kogan M. The utilization of health research in policy making: concepts, examples and methods of assessment. Health Res Policy Syst. 2003; 1(1): 2.

2.                   Leung MW, Yen IH, Minkler M. community based participatory research: a promising approach for increasing epidemiology relevance in 21 century. Int J Epi. 2004; 33: 499-506.

3.                   Calna M. Commentary: the people know best. Int J Epi. 2004; 33: 506-7.

4.                    انسیه جمشیدی و همکاران. مروری بر ادبیات پایگاه تحقیقات توسعه و ارتقاء سلامت. تهران: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران. 1382. 13-1.

5.                   Lotersztain M, zorat M, Lecouna M, Moota M. Use of the rapid appraisal method for the identification of perceived needs in a low class barrio in the city of Buenos Aires. Aten Primaria. 2000 Dec; 26(10): 690-2.

6.                   Rispel L, Doherty J, Makiwane F, Webb N. Developing a paln for primary health care facilities in Soweto, south Aftica. Part I: guiding principles and methods. Health Policy Plan. 1996 Dec; 11(4): 385-93.

7.                   Murray SA, Tapson J, turnbull L, McCallum J, Little A. Listening to local voices: adapting rapid appraisal to assess health and social needs in general practice. BMJ. 1994 Apr; 308(6934): 979.

8.                                         دکتر مازیار جاویدروزی. پژوهش در ضرورت های ملی و تعیین اولویت ها. تهران: چاپ اول انتشارات اندیشمند تهران. ایران. 1382.

Connell D. Participatory development: an approach sensitive to class and gender. Dev Pract. 1997 Aug; 7(3): 248-59.