توسعه مبتنی بر توانمندسازی اجتماع محور

اصطلاح توانمندسازی (Empowerment) در محیط های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مختلف، معانی و مفاهیم متفاوتی دارد و به همین دلیل نمی توان در تمام زبانها به راحتی برای آن معادل مناسبی پیدا کرد و در واقع به سادگی قابل ترجمه نمی باشد. با این حال، بحث درباره مفاهیم و تعاریف محلی ارائه شده درباره مقوله «توانمندسازی» همواره مباحثی پویا و پر شور بوده است. از جمله مفاهیم بسیار متعددی که برای بیان اصطلاح توانمندسازی به کار می رود می توان «خود نیرومندی» (self–strength) اختیار(control)، خوداختیاری (self–power)، خوداتکایی(self–reliance)،خودانتخابی (own–choice)،  زندگی توأم با عزت در سایه ارزشها  (values)، توانایی مبارزه برای احقای حقوق خود، استقلال عمل (independence)، حق تصمیم گیری فردی، آزاد بودن، بیدارسازی (awakening) و توانمندی با صلاحیت و قابلیت (capability) را نام برد. مفاهیم ناظر بر این تعاریف، ریشه در ارزشهای محلی و بومی و نظام های اعتقادی دارد.

توانمندسازی، هم دارای ارزش درونی و ذاتی (intrinsic value) است و هم ارزش ابزاری (instrumental value) و نه تنها در هر دو سطح فردی و جمعی معنا پیدا می کند، بلکه دارای بار اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز می باشد. از این اصطلاح می توان برای تبیین و توصیف روابط درون خانوارها یا روابط بین مردم فقیر و محروم و دیگر بازیگران عرصه بین الملل استفاده کرد. در روند ریشه یابی علل شکل گیری، فرمها و شکل ها و نتایج و پیامدهای حاصل از توانمندسازی و یا ضد توانمندسازی (disempowerment) می توان ردپای تفاوتهای جنسیتی (gender differences) را به وضوح مشاهده کرد. از این رو تعریفهای متعددی برای «توانمندسازی» قابل ارائه است تعاریف ناظر بر حق و حقوق افراد، از آن جمله اند.

توانمندسازی در یک تعریف کلی و عام، به معنای بسط و گسترش حق انسان در آزادی و آزادی عمل (freedom of action) و افزایش ظرفیتهای انسانی است. این تعریف به معنای افزایش میزان اختیار و اقتدار فرد برای انتخاب منابع و اعمال نظر در تصمیماتی است که زندگی او را تحت تأثیر قرار می دهند. وقتی افراد از حق واقعی انتخاب برخوردار باشند، تسلط و کنترل بیشتر بر شرایط حاکم در زندگی خود خواهند داشت. حق انتخاب فقرا و محرومان جامعه همواره محدود بوده است که عدم برخورداری از مال و مکنت و نیز عجز و ناتوانی در چانه زنی با نهادهای رسمی و غیررسمی برای تحلیل خواسته ها و شرایط موردنظر خود، از مهمترین علل آن به شمار می آیند. از آنجایی که فقدان قدرت یا ضعف و ناتوانی افراد فقیر ریشه در ماهیت روابط نهادی یا رسمی دارد، ارائه تعریفی نهادی از «توانمندسازی» در راستای فقرزدایی یا کاهش فقر امری شایسته و به جا می نماید. این تعریف که بر پایه دیدگاههای بانک جهانی قرار داراد، از این قرار است:

«توانمندسازی به معنای بسط و توسعه داراییها و توانمندیهای مردمان فقیر تا حدی است که قادر شوند با حضور در نهادهای پاسخگو و مسئولیت پذیر موثر در زندگی خود و مذاکره و چانه زنی با آنها، ضمن تأثیرگذاری بر این نهادها، نهایتاً مسئولیت اداره و کنترل آنها را به دست بگیرند.»

از این تعریف، چهار مفهوم کلی استنباط می شود:

الف) داراییها و توانمندیهای مردم فقیر

ب) رابطه بین داراییها و توانمندیهای فردی و جمعی

ج) توانمندسازی و اصلاحات نهادی

د) عدم وجود یک الگوی واحد برای توانمندسازی

از این رو لازم است عناصر و اجزای کلیدی تشکیل دهنده «توانمندسازی» که همواره در چارچوب محیطهای اجتماعی، نهادی و سیاسی جریان داشته و در تعامل قرار دارند، شناسایی و معرفی شوند و در قالب ارکان یا اصول توانمندسازی در هم ادغام گردند.

در مطلب آینده به بررسی ارکان توانمندسازی خواهیم پرداخت.

توسعه و راهبردهای آن

مفهوم توسعه از جمله مفاهیمی است که پس از جنگ جهانی دوم به صورتی فراگیر مطرح شده و در کشورهای مختلف جهان و در حوزه های گوناگون بسیار مورد توجه سیاستمداران و اندیشمندان قرار گرفته است. از نظر مفهومی، توسعه را مقوله ای ارزشی، پیچیده و چند بعدی می دانند که ارتباط نزدیکی با مفهوم بهبود (Improvement) دارد.

مایکل تودارو معتقد است توسعه را باید جریانی چند بعدی دانست که مستلزم تغییرات اساسی در ساخت اجتماعی، طرز تلقی عامه مردم و نهادهای ملی و نیز تسریع رشد اقتصادی، افزایش عدالت اجتماعی، کاهش نابرابری و ریشه کن کردن فقر مطلق است.

در آغاز قرن 21، رشد آمار فقر مطلق ادامه یافت و اکنون (سال 1384/2005) حدود 20% از جمعیت جهان یعنی 3/1 میلیارد نفر با درآمد روزانه کمتر از یک دلار در فقر مطلق به سر می برند.

مسئله فقر به عنوان یکی از پردردسرترین مشکلات.........................

CBE in MWSS

National Community Based Empowerment plan

 

The said plan in line with the purpose of, poverty reduction, unemployment rate and attainment of permanent development as one of the most important government plans is under preparation. According to the constitution terms and the 4^th development plan law. Community based Empowerment approach with purpose of making relationship between second generation of poverty reduction strategies, Millennium development goals and community – based initiatives and plans has been selected after the establishment of social security and welfare ministry.

 

·        The said plan is performed within the following activities:

1)     Social contributions

2)     Occupational skills and life skills training

3)     Designing special ways for more utilization income generating and household income

4)     Supporting the occupational development fund

5)     Making equal job opportunities for men and women in line with gender equality low

6)     Prioritizing the demands based on the asocial needs of development and in line with social cooperation and decision making

7)     Promoting the level of mental health

8)     Empowerment of youth, women and girls, graduates, self – support women and head – family women

9)     Coordinating and cooperating of governmental organization and collaboration of NGOs, charity institutions and Islamic council in cities and villages

10)            Providing proper house for indigents

 

·        Targeted groups of this plan are:

1)     Urban, rural and tribal community

2)     The groups who are damaged from social problems such as: poverty, unemployment, gender inequity, illiteracy, illness. Homeless need, disabilities.

3)     The groups who are exposed to social problems such as: low-income group, girls and women, youth, poor and crisis inhabitants.

 

·        National community – based plans are preformed based on one of the following approach:

1)     Based development needs approach (BDN) which is preferably enforceable in rural regions.

2)     Based minimum needs approach (BMN) which is enforceable in both rural and urban regions.

3)     Community based organizing (CBO) approach which is preferably enforceable in rural regions.

4)     Community based initiatives (CBI) which is enforceable in rural and urban areas.

 

·        Following executive organizations have an important role in performing the aforementioned plans:

1)     Social security and  welfare Ministry, Ministry of health and Medical education, Agriculture Department, Ministry of labor and social affairs, cooperative department Ministry of Development and housing.

2)     Welfare organization, planning and management organization, Imam Khomeini  foundation, municipalities, institutions

3)     Nongovernmental organization with related executive experiences, charities and private institutions.

 

·        Implementation of the national said plan lead to the following:

1)     Vitalization of second generation poverty reduction strategy and community – based approaches in order to achieve millennium development goals.

2)     Social equity and collaboration in decision making and policy making.

3)     Improving health components in community – based Initiatives

4)     Developing social collaboration in poverty reduction and social damages.

 

An Introduction To CBI

Introduction to community-based initiatives

 

The concept of health for all was adopted by the world health assembly in late seventies and primary health care was considered the right approach for achieving the optimum level of health for each living individual. The target of health for all by year 2000, however, could not be achieved due to strategic deficiencies, mainly a weak community role, poor intersectoral actions, a top-down approach to development and focusing investment on physical infrastructure while neglecting the human dimensions of development.

It has therefore been acknowledged that health cannot be achieved in isolation; it requires an integrated multisectoral development approach, establishing active partnerships between the communities and other stakeholders. Major determinants of ill health such as illiteracy, over population, poor food and nutrition, poor sanitation, lack of developmental opportunities, rising scales of poverty and inadequate awareness lie outside the scope of the health sector and are mainly related to socioeconomic and cultural aspects of civil society. Among the underprivileged populations, in addition to ill health, there exists a persistent combination of unemployment and underemployment, economic poverty, low level of education, poor housing, malnutrition, gender insensitivity and social apathy. It would therefore be unfair to expect any substantial health improvements without removing these constraining conditions.

It has also been observed that health and quality of life are closely interlinked and mutually dependent. Improvement of quality of life depends on better health status, literacy, living conditions and income resources of the family. On the other hand, by promoting better quality of life, we can encourage human development and subsequently can improve the health situation.

In light of above situation, WHO’s office for Eastern Mediterranean Region introduced the following community-based initiatives (CBI):

·               Basic development needs approach

·               Health villages programme

·               Healthy cities programme

·               Women in health and development

 

The basic development needs (BDN) approach is an integrated socioeconomic development aiming to achieve health for all by enhancing the quality of life of the members of a community and reducing poverty. It is based upon self-reliance, self-financing and self-management by organized, empowered and actively participating communities, supported through coordinated intersectoral actions.

Healthy villages programmes (HVP) address the requirements of social and human development in rural communities considering health as the primary entry point. This approach has been built on the objectives of access and coverage of health services, improving basic environmental conditions and satisfying basic development needs, thus creating awareness in the population and building up village structures.

Healthy cities programme (HCP), aims at improving the health status of the urban population, especially those residing in underprivileged areas, emphasizing the upgrading of environmental health services and living conditions. Other specific objectives include increasing awareness about health and environmental issues, political mobilization and community participation, and increasing the capacity of municipal government to manage urban problems using the participatory approach.

In addition to the above, WHO is supporting member countries to the promote proactive role of women in health and development issues in order to facilitate the expansion of gender sensitive policies and programmes in a multisectoral framework and improving the socioeconomic status of the women.

These community based initiatives provide a new stimulus for health and human development, and have initiated a transformation process whereby communities are playing a active role and multisectoral government functionaries are providing support for sustainable local development in order to improve the quality of life and health of the people.

 Reference: WHO

گام نخست: مفاهیم

مفهوم توانمندسازی (Empowerment) و نظریه های مرتبط با آن بیش از یک دهه است که مورد توجه بسیاری از سازمانهای بین المللی، ملی و غیردولتی فعال در امر توسعه جوامع قرار گرفته است. در ساده ترین تعریف توانمندسازی می توان آن را فرایندی دانست که طی آن افراد، گروهها و جوامع از وضعیت موجود زندگی و شرایط حاکم بر آن آگاهی یافته و برای تغییر شرایط موجود بسمت شرایط مطلوب با شناسایی نیازها و دارایی های (Asset) خود برنامه ریزی مناسب، آگاهانه و سازمان یافته انجام می دهند.

طبق تعریف بانک جهانی: «توانمندسازی به معنای بسط و توسعه داراییها و توانمندیهای مردمان فقیر تا حدی است که قادر شوند با حضور در نهادهای پاسخگو و مسئولیت پذیر موثر در زندگی خود و مذاکره و چانه زنی با آنها، ضمن تأثیرگذاری بر این نهادها، نهایتاً مسئولیت اداره و کنترل آنها را به دست بگیرند.»

ابتکارات اجتماع محور(Community Based Initiatives) به عنوان یکی از رویکردهای اساسی در دستیابی به اهداف توانمند سازی اجتماع محور تلقی می شود. این رویکرد که توسط WHO در منطقه مدیترانه شرقی ترویج می شود با رویکرد و توجه ویژه به مقوله سلامت، مشتمل بر روشهای زیر است:

·        نیازهای اساسی توسعه(BDN)

·        برنامه روستای سالم(HVP)

·        برنامه شهر سالم(HCP)

·        زنان در سلامت و توسعه(WHD)

اهداف CBI عبارتند از:

·        قرار دادن سلامت در مرکز ثقل برنامه های کاری اجتماعی و سیاسی.

·        تبدیل مردم به شریک و مشارکت کننده در توسعه

·        ارتقاء شیوه های زندگی سالم

·        بهبود خدمات زیست محیطی

·        کاهش فقر

رویکرد ابتکارات اجتماع محور در حال حاضر به طور مشترک توسط وزارت رفاه و تأمین اجتماعی و سازمان جهانی بهداشت(WHO) در قالب برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور در حال پیگیری است.

 

به نام خداوند مردم

 _{سلام به تمامی بازدیدکنندگان محترم و اعضای گرانقدر گروه آموزشگران ارشد ابتکارات اجتماع محور}

این وبلاگ به منظور تبادل دانش و اطلاع رسانی در حوزه Community Based Initiatives و اقدامات صورت گرفته در این حوزه ایجاد شده است و امیدوایم بتوانیم با همکاری همدیگر در ترویج این رویکرد ارزشمند موفق باشیم.